دانلود كتب و نرم افزار دارويي
بخش های اصلی سایت
لیست موضوعات سایت
لیست مطالب براساس بازدید
آمار بازدیدها ، آنلاین ها و ...
بدن ما از اجزای بسیار کوچکی به نام سلول ساخته شده است که فقط به وسیله میکروسکوپ دیده میشوند. سلولها تکثیر میشوند تا جانشین سلولهای پیر و مرده شوند. سلولها به اندازهای که بدن لازم دارد، زیاد میشوند نه کمتر و نه بیشتر. ولی در هنگام بروز سرطان، رشد و تکثیر سلولها از مهار و کنترل خارج و تعداد بیش از حدی سلول جدید ایجاد میشوند که به تدریج، منجر به ایجاد غده سرطانی میگردند. به عبارت دیگر سرطان نوعی بیماری است که در آن سلولها توانایی تقسیم و رشد عادی خود را از دست میدهند و این موضوع منجر به تسخیر، تخریب و فاسد شدن بافت سالم میشود. از اجتماع این سلولهای سرطانی و تخریب بافتهای سالم تودهای به نام تومور ایجاد میشود. اگر تومور به لایهای محدود ختم شود و به سایر بافتها و ارگانها سرایت نکند، تومور خوش خیم (غیر سرطانی) است و اگر تومور گسترده شده یا به طور بالقوه قابلیت پخش شدن و احاطه کردن سایر بافتها و ارگانها را داشته باشد، بدخیم (سرطانی) نامیده میشود.
برخی از شکلهای سرطان متاستاز میکنند به این معنا که خصوصیت تهاجمی پیدا کرده و به سایر بافتهای بدن عمدتا از طریق خون و لنف، سرایت میکنند و تومورهای جدیدی را ایجاد می کنند.
بیش از ۲۰۰ نوع سرطان شناسایی شده است که این سرطانها در هر قسمتی از بدن میتوانند تظاهر پیدا کنند.
۵ سرطان شایع و کشنده در مردان در سراسر جهان عبارتند از : ریه، معده، کبد، کولورکتال (روده بزرگ) و مری
۵ سرطان شایع و کشنده در زنان به ترتیب عبارتند از : سینه، ریه، معده، کولورکتال و سرویکس (دهانه رحم)
• رشد سرطانی یا بدخیم چه زمانی اتفاق میافتد؟
الف) برخی از سلولها به طور غیر قابل کنترل شروع به تکثیر کنند
ب) بخشهایی که به طور طبیعی عهدهدار دفاع از بدن هستند مانند سیستم ایمنی بدن قادر به پیشگیری از تقسیم بیرویه نباشند
پ) تعدادی از سلولهای غیر طبیعی از نظر اندازه، بزرگ و بزرگتر شوند
• سبب شناسی سرطان
سرطان یک فرآیند پویا است که توسط متغیرهای ناشناخته و مستقل متعددی موجب تغییرات مولکول سلول شده و منجر به تداخل در سیستم تکثیر سلولی میشود
• عواملی که به ایجاد سلولهای سرطانی کمک میکنند عبارتند از:
۱- استعداد میزبان: عوامل ژنتیکی از جمله نقایص در کروموزوم ها و یا انتقال ژن معیوب به جنین، افرادی که در خویشان نزدیک و درجه یک دارای افراد مبتلا به سرطان هستند، باید به طور مرتب تحت معاینه پزشکی باشند.
۲- عوامل ایمنولوژیکی (ایمنی): مانند نارسایی مکانیسم ایمنی طبیعی در بدن (به طور مثال در بیماری ایدز)
۳- داروهای سرکوبگر ایمنی: این دارو ها موجب سرکوب مکانیسم ایمنی طبیعی شده و زمینه ابتلا به سرطان را فراهم میکنند.
۴- عوامل محیطی: تماس با مواد سرطانزا مانند آزبست، پرتو نگارها و رادیوم، پرتو های یونیزه شامل امواج الکترو مغناطیسی و پرتو فرابنفش نور خورشید
۵- ویروسهای القا کننده سرطان: ویروسهایی هستند که قابلیت تغییر دادن شکل سلولی را که آلوده میکنند را دارند و در نتیجه منجر به تکثیر خارج از کنترل سلولهای مورد نظر میشوند. این تکثیر فزاینده، موجب تومور یا سرطان میشود مانند ویروس پاپیلومای انسانی (زگیل تناسلی)
۶- عوامل ترشح هورمونی: اغلب موجب تسریع روند بدخیمی بیماری میشوند.
۷- بعضی سرطانها در جنس خاص شیوع بیشتری دارند از جمله سرطان پستان که در خانمها ۹۹ درصد بیشتر از آقایان بروز میکند.
۸- سن: هر چه سن بالاتر رود از آنجایی که بدن با عوامل خطر ساز و آلایندههای غذایی و زیست محیطی بیشتری تماس پیدا کرده و همین طور به دلیل نقص سیستم ایمنی بدن که در سالمندی بروز میکند، احتمال سرطان بیشتر میشود.
۹- مصرف دخانیات بزرگترین و تنها عامل قابل پیشگیری از سرطانها در جهان میباشد.
۱۰- تاثیر رژیم غذایی: مصرف بیش از حد غذاهای حیوانی که به دلیل تزریق هورمونها جهت گوشتی شدن حیوان، به خصوص گوشت قرمز و یا غذاهای پرچرب و سرخ کردنی و یا کنسروها و انواع سوسیس و کالباس، به دلیل دارا بودن مواد نگهدارنده منجمله نیتراتها، شانس ابتلا به سرطان را بسیار بالا میبرند. دریافت بالای چربی به خصوص در زنان یائسه احتمال بروز سرطان پستان را افزایش میدهد.
۱۱- استرس به دلیل اثر روی سیستم ایمنی بدن و تضعیف این سیستم، زمینه ابتلا به سرطان را فراهم میکند.
و بسیاری عوامل دیگر که در مرحله تحقیق و بررسی میباشند.
• نشانههای هشدار دهنده ابتلای احتمالی به سرطان که میبایستی افراد به آن ها توجه نمایند از جمله :
۱- هر نوع تغییر در دفع عادی مدفوع و ادرار که بیش از یک هفته ادامه داشته باشد.
۲- وجود زخمهای پوستی غیر قابل التیام
۳- خونریزی یا ترشحات غیر عادی از اندامها برای مثال خونریزی بدون دلیل از لثه ها
۴- وجود برآمدگی یا لمس ضخامت و سفتی در پستانها یا محلهای دیگر قابل لمس در بدن
۵- اختلال در عمل گوارشی یا اشکال بلعی
۶- تغییر آشکار در شکل، اندازه و رنگ خال یا زگیل که قبلا داشتهایم
۷- سرفههای پی در پی و آزار دهنده یا گرفتگی صدا بدون دلیل
۸- درد شکمی یا لگنی
۹- بیاشتهایی و تهوع به مدت طولانی
۱۰- از دست دادن وزن در زمانی کوتاه بدون دلیل
۱۱- خونریزی آسان و کوفتگی و راشهای قرمز رنگ
۱۲- تورم غدهای که پس از چند هفته بهبود نمییابد میتواند یکی از علامتهای سرطان باشد.
۱۳- تب طول کشیده که علتی برای آن یافت نمیشود میتواند علامت هشدار دهنده باشد.
برخی از این نشانهها ممکن است تحت علل دیگر مانند سرما خوردگی (سرفه) پدید آید. اما اگر این نشانهها بدون هیچ علت قبلی ظاهر شوند و بیش از یک هفته ادامه داشته باشند و به درمانهای رایج و معمولی پاسخ ندهند، میبایستی به پزشک مراجعه نمود.
• نقش تغذیه در پیشگیری از سرطان
تغییرات اجتماعی در کشور ایران و بسیاری از کشورهای منطقه، طی ۳۰ سال اخیر، وضع سلامت مردم را مورد دگرگونی قرار داده است. تغییر سنتهای گذشته و شیوههای جدید زندگی به تغییر در الگوهای غذایی از جمله افزایش دریافت چربیهای اشباع و کاهش دریافت میوه و سبزی منجر شده، که این امر موجب افزایش شیوع بیماریهای غیر واگیر از جمله سرطان شده است که تغذیه صحیح در پیشگیری و درمان آن میتواند نقش مهمی داشته باشد. به عنوان مثال افرادی که کمتر از ۵ بار در روز میوه و سبزی مصرف میکنند، بیشتر در معرض خطر سرطانهای دستگاه گوارش قرار دارند. با توجه به نقش تغذیه در پیشگیری از سرطانها در زیر به برخی از اجزای مواد غذایی که نقش پیشگیری کننده در سرطان را به عهده دارند، اشاره میشود.
۱- آنتی اکسیدانها: آنتی اکسیدانهای موجود در برخی از مواد غذایی با کاهش رادیکالهای آزاد در بدن، در پیشگیری از انواع سرطانها، نقش مهمی را دارا می باشند. مانند کاروتنوئیدها (رنگدانههای گیاهی)، ویتامین C، ویتامین E، سلنیوم که مانع از آسیب سلولها و بافتها میشود. این مواد میتوانند از بروز تغییرات سلولها به سمت بدخیمی جلوگیری کنند.
۲- فیبرها: فیبرها ترکیباتی هستند که در دیواره سلولهای گیاهان مثل سبزیها، میوهها، سبوس، غلات کامل، حبوبات و مغزها یافت میشوند. فیبرها با جذب آب و افزایش حجم مدفوع، کمک به تسهیل دفع و کاهش یبوست میکنند. تحقیقات نشان داده است که رژیمهای غذایی حاوی فیبر، خطر بروز سرطانها به ویژه سرطان معده، روده، مری را کاهش میدهند. فیبرها با افزایش سرعت انتقال مواد غذایی از روده بزرگ موجب میشوند، باکتریهای روده فرصت کمتری برای تولید مواد سرطانزا داشته باشند، همچنین دیواره روده برای مدت طولانی در معرض مواد سرطانزا قرار نگیرد. بنابراین با دریافت کافی و متناسبی از گروه غلات، میوهها و سبزیها میتوان از بروز بسیاری از سرطانها پیشگیری کرد. توصیه میشود روزانه ۵ بار در روز میوه و سبزی مصرف شود.
•چند توصیه به منظور پیشگیری از سرطان با تغییر سبک زندگی:
۱- افزایش مصرف روزانه میوه و سبزیها در برنامه غذایی روزانه (حداقل ۵ بار در روز). متخصصان تغذیه توصیه میکنند که از بهترین منابع فیبری، سبوس گندم، لوبیا قرمز، لوبیا سفید، لوبیا سبز و حبوبات دیگر مثل نخود، عدس، آرد کامل گندم و نانها و شیرینیهای تهیه شده از آن همچنین آلو، سیب، مرکبات و هویج استفاده شود.
تحقیقات نشان دادهاند که مصرف ترکیبات آنتیاکسیدانی همراه با هم اثر بیشتری دارند. بدین ترتیب اگر ویتامینهای C و E با هم مصرف شوند، خیلی موثرترند.
پس با هر وعده غذایی یک ظرف سالاد میل کنید، سالاد شما باید محتوی سبزیهای تیره رنگ خصوصا اسفناج باشد و برای تامین ویتامین C کافی از کلم بروکلی، گوجهفرنگی، فلفل سبز و قرمز و لوبیا سبز استفاده کنید. برای تامین ویتامین E یک قاشق غذاخوری روغن مایع کانولا، آفتابگردان یا روغن زیتون به سالاد بیافزایید و نیز برای تکمیل این سالاد، کمی جوانه گندم به آن اضافه نمایید.
۲- کاهش مصرف غذاهای پرچرب (کره، لبنیات پرچرب، کله پاچه، گوشتهای قرمز، روغن جامد و سس مایونز)
۳- کاهش مصرف گوشتهای فرآیندی مانند سوسیس و کالباس (به دلیل ترکیبات نیتراتی که به عنوان نگهدارنده و رنگ دهنده به آنها اضافه میشوند)
۴- استفاده از غذاهای بخار پز شده یا آب پز شده و پرهیز از مصرف زیاد غذاهای سرخ شده
۵- کاهش مصرف غذاهای شور به دلیل نقش آن در سرطان معده
۶- استفاده از نانهای تهیه شده از دانه کامل و غلات سبوس دار
۷- استفاده کمتر از انواع حشرهکشها و قارچکشها در باغ و باغچه، به خصوص در صورت استفاده از آنها در محیط سر بسته که خطر سرطانزایی آنها بیشتر میشود، استفاده از دستکش پلاستیکی و ماسک ایمنی در پیشگیری موثر خواهد بود.
۸- عدم استفاده از دخانیات و الکل
۹- انجام ورزشهای مناسب و پیاده روی که کمک به تقویت سیستم ایمنی بدن مینماید
۱۰- ارتباط منظم با پزشک خود و انجام معاینات دورهای منظم زیر نظر پزشک معالج
به یاد داشته باشیم که یک سوم سرطانها اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شوند و به موقع درمان شوند، قابل درمان میباشند.
۴۰ درصد سرطانها عمدتا به وسیله عدم مصرف دخانیات، داشتن تغذیه سالم، انجام فعالیتهای بدنی و پیشگیری از عفونتهایی که ممکن است منجر به سرطان شوند، قابل پیشگیری هستند.
• الگوهای درمان سرطان
تا کنون بیش از ۲۰۰ نوع مختلف سرطان شناخته شده است که این سرطانها میتوانند بافتهای مختلف بدن را درگیر کنند.
از اصلیترین روش درمان سرطان همانا پیشگیری به موقع میباشد ولیکن روشهای اصلی درمان سرطان عبارتند از: ۱- جراحی ۲- شیمی درمانی ۳- رادیو تراپی ۴- هورمون درمانی ۵- ژن درمانی گردآوری : دکتر فرح حبیبی
منبع خبر : مرکز بهداشت و درمان دانشگاه تهران